Greek English

Τετάρτη, 20 Σεπτεμβρίου 2017     

undefined

Συνέντευξη της Αγνής Στρουμπούλη

Ιουλ 10, 2013, 18:00

Αγνή Στρουμπούλη

Τα λαϊκά παραμύθια είναι ένας τρόπος μύησης για τη ζωή

Λίγα λόγια για την Αγνή Στρουμπούλη

Η Αγνή Στρουμπούλη είναι Αφηγήτρια παραμυθιών της προφορικής παράδοσης, Μεταφράστρια, Συγγραφέας, Ραδιοφωνική Παραγωγός εκπομπών λόγου και έχει διδάξει την Τέχνη της Αφήγησης Παραμυθιών στο Μουσείο Μπενάκη και το Δήμο Αθηναίων. Συχνά μπορεί κανείς να τη δει να αφηγείται παραμύθια, κάνοντας παραστάσεις σε Ελλάδα και Εξωτερικό.

Τι σας έδωσε το ερέθισμα να ασχοληθείτε με τα παραμύθια;

Με απασχολούσε πάρα πολύ το θέμα της μνήμης. Έχω πολύ έντονες εμπειρίες από την Ύδρα, τα καλοκαίρια της, όπου ήταν πολύ έντονα τα στοιχεία της φύσης. Το φως, η ζέστη, τα τζιτζίκια, η θάλασσα, υπήρχαν στιγμές που είτε λόγω του φωτός, είτε των ήχων, είτε της μυρωδιάς, πάντως είχα την αίσθηση ενός θολού πράγματος, που ήταν σαν να υπήρχε μέσα μου σαν μνήμη αλλά που δεν μπορούσε να 'ρθει στην επιφάνεια και που δεν ήταν βιωμένο στα παιδικά μου χρόνια. Αυτό ήταν ένα σπρώξιμο προς την προφορική παράδοση, τα παραμύθια, που είναι ένα πυκνό σώμα μνήμης, γιατί τα λέγανε άνθρωποι για αιώνες. Απ' όταν είχε αρχίσει να αρθρώνει ο άνθρωπος είχε αυτή την ανάγκη να αφηγηθεί. Ύστερα είχα κάνει διάφορες διαδρομές σαν σπουδή, σαν επαγγελματικές εμπειρίες και ένιωθα πάντα αυτή τη δίψα για κάτι το οποίο συγχρόνως με μαθαίνει που με εκπαιδεύει. Και υπήρξε και το γεγονός του θανάτου του πατέρα μου, που ήταν μια πολύ έντονη εμπειρία σε σχέση αφενός με ό,τι ονόμαζα γεγονότα στη ζωή μου ως τότε αλλά και σε σχέση με το χρόνο. Δηλαδή υπήρχαν πράγματα που ήθελα να κάνω αλλά επειδή δίσταζα να το υποστηρίξω, έλεγα θα τα κάνω, το έβαζα κάπως στο μέλλον. Όταν πέθανε ο πατέρας μου, ένιωσα ότι δεν υπάρχει μέλλον. Ό,τι θέλεις να κάνεις κάντο τώρα, υπάρχει παρόν και παρελθόν. Και είπα θα μπω στα παραμύθια, τα οποία γνώριζα, τα διάβαζα στην κόρη μου όταν ήταν μικρή. Και αυτά μου έδωσαν το πεδίο της μνήμης.

Τι σας μαγεύει στον κόσμο των λαϊκών παραμυθιών και ποια τα χαρακτηριστικά τους;

Υπάρχουν εικόνες στα παραμύθια τα οποία εικονίζουν πράγματα τα οποία πιο πολύ διαισθάνεσαι, παρά παρακολουθείς με μια λογική συνέπεια. Γι' αυτό τα κατεξοχήν παραμύθια είναι τα μαγικά, σ΄αυτά που λαμβάνει χώρα το θαυμάσιο, δηλαδή το θαύμα. Δηλαδή αυτό που λέμε με τη ρεαλιστική λογική παράλογο. Όμως σ' αυτές τις εικόνες ή τις σχέσεις που φαίνονται με πρώτη ματιά περίεργες ή παράλογες, συμβολίζονται και εικονίζονται σχέσεις και πλευρές του εαυτού μας και της ζωής. Δεν εξαντλείται η ζωή σ' αυτήν την καθημερινότητα και στην επικαιρότητα, είναι πολύ ευρύτερη και έχει πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις. Χρειάζεται ένας λόγος συμβολικός, μεταφορικός και ποιητικός για να μπορεί να την εικονίσει. Αυτά τα στοιχεία, εγώ τα βρήκα στο λαϊκό παραμύθι, μαζεμένα. Καθώς η ζωή είναι αντιφατική, αυτή την αντίφαση που δεν μπορούσα να τη ζήσω σε κοινωνικές ή επαγγελματικές σχέσεις, τα παραμύθια μου έδωσαν το πεδίο να μπορώ να τη διατυπώνω μέσω αυτών και να τη ζω. Όσο για τα χαρακτηριστικά τους. Στα παραμύθια και αθυροστομία υπάρχει και σκληρότητα, αλλά μέσα σ' ένα λόγο ποιητικό, που μπορούν αυτά να ειπωθούν και να ευφρανθεί η καρδιά σου. Υπάρχει χιούμορ, με πολύ πείραγμα και πολλά αινίγματα. Ήταν ένα παιχνίδισμα και επικοινωνίας αλλά και του μυαλού, μια ευστροφία που στην πόλη έχουμε χάσει. Εκτός πόλης όμως οι άνθρωποι μιλούν ακόμα με πειράγματα.

Πώς αφοσιωθήκατε στις αφηγήσεις;

Ξεκίνησα τις αφηγήσεις το 1996, ενώ παράλληλα εργαζόμουν. Όμως χρειαζόταν αρκετή δουλειά για τα παραμύθια. Εμένα με μάγευε πάρα πολύ η γλώσσα τους, θεωρώντας ότι μέσα απ' αυτή τη φόρμα μεταφέρουν, ό,τι έχουν να μεταφέρουν και αν τα έλεγα όπως μιλάμε στην καθημερινή μας κουβέντα θα τα ισοπέδωνα και θα χάνανε οποιαδήποτε γοητεία ή νόημα έχουν. Οπότε ήθελε πολλή δουλειά. Έπρεπε όχι απλώς να μάθω τα λόγια αλλά να τα περάσω στο σώμα μου. Όταν αφηγείσαι, είναι σαν να μοιράζεσαι με τον άλλο μια εμπειρία σου, όχι να τον ενημερώνεις ή να τον πληροφορείς για κάτι. Και έτσι πάρα πολύ γρήγορα παραιτήθηκα από τη δουλειά που έκανα ως κοινωνική λειτουργός, για να είμαι ψυχή τε και σώματι στα παραμύθια.

Ποια είναι η ανάγκη που ωθεί τον άνθρωπο να λέει παραμύθια;

Προφανώς η ένταση της ζωής κάνει τον άνθρωπο να έχει την ανάγκη να θέλει να περιγράψει κάτι, να το πει, για να μπορέσει να το χωρέσει γιατί αλλιώς είναι αχώρετο.Τα λαϊκά παραμύθια είναι ένας τρόπος μύησης για τη ζωή, δηλαδή μας βοηθούνε να μεγαλώσουμε. Μέσα στα πολλά χρόνια που τα έλεγαν και τα ξαναέλεγαν οι άνθρωποι, έχουνε κρησάρει, έχουνε φύγει τα περιττά και έχουν μείνει αυτά που είναι ουσιαστικά σοφία ζωής. Μας βοηθάνε λοιπόν να μεγαλώσουμε, είναι μια μύηση στο να ανοίξει περισσότερο ο χώρος μέσα μας και ακριβώς να χωρέσουμε τη ζωή και τα γεγονότα της ζωής, είτε τα αισθανόμαστε μέσα από εμάς, είτε έρχονται απ' έξω και συμβαίνει να συγκρουόμαστε. Σου δίνουν ταυτότητα και επειδή είναι γοητευτικά. Για μένα είναι σημαντικό να ανοίξει μάτια και αυτιά αυτός που ακούει το παραμύθι και μετά μέσα στο χρόνο αυτό δουλεύει. Είναι ένας δρόμος που αναγνωρίζει κανείς στον εαυτό του πράγματα, γιατί δεν είναι επιθετική η επαφή με τα παραμύθια, είναι αγαπητική. Είναι πράγματα που σαν καθημερινή εμπειρία δεν μπορείς να τα ονομάσεις ή να τα δεχτείς ενώ μέσα από το λόγο του παραμυθιού βρίσκεις πως μπορείς να τα εικονίσεις και έτσι σιγά-σιγά να εξοικειωθείς μαζί τους και να τα αναγνωρίσεις. Η αγωνία μπροστά στο θάνατο δημιουργεί αυτή την τάση για εξουσία που γίνεται ασύδοτη και ουσιαστικά σκοτώνει τη ζωή, πνίγει τη ζωή. Αυτή είναι η ανάγκη που μας οδηγεί να λέμε παραμύθια. Η συνείδηση της θνητότητάς μας που με το λόγο είναι σαν να αθανατίζεις ένα αίσθημά σου, μια εμπειρία σου.

Όταν αφηγείστε παραμύθια, σε ποιες ηλικίες απευθύνεστε;

Για μένα το πιο αγαπητό είναι το μικτό κοινό που είναι μικροί και μεγάλοι. Τα λαϊκά παραμύθια έχουν πάρα πολλά επίπεδα ανάγνωσης. Σ' ένα πρώτο επίπεδο υπάρχει μια δράση που μπορεί να παρακολουθήσει οποιοσδήποτε και μάλιστα μια δράση που εξελίσσεται με εικόνες. Άρα είναι ένας λόγος πολύ άμεσος και πάρα πολύ εύληπτος. Υπάρχει ένα δεύτερο επίπεδο που αρχίζει να διαισθάνεται κανείς τι σημαίνει, τι συμβολίζει. Οπότε κάθε ακροατής ανάλογα με τα θέματα που τον έχουν απασχολήσει και την ωριμότητά του, θα προχωρήσει μέσα από το παραμύθι και θα πάρει αυτό που θέλει.

Υπάρχουν παραμύθια Υδραίικα;

Ενώ υπάρχουν καταγραφές από τον πατέρα μου Δαμιανό Στρουμπούλη για τα παιχνίδια που έπαιζαν στην Ύδρα και από το Γιάννη Καραμήτσο σε ένα βιβλίο που έχει διάφορα λαογραφικά στοιχεία, αν και έχω αναζητήσει πάρα πολύ, παραμύθια δεν έχω βρει. Μου κάνει εντύπωση γιατί συνήθως στα νησιά οι ναυτικοί στα καφενεία, έλεγαν πριν φύγουν ή όταν επέστρεφαν ιστορίες. Υπάρχουν κάποιες συλλογές με αρβανίτικα παραμύθια, αλλά είναι καταγεγραμμένες στα Μεσόγεια της Αττικής. Και από τη γιαγιά μου την Υδραία, ενώ άκουγα ιστορίες, που συνήθως ονομάζουμε θρύλους και παραδόσεις, παραμύθια δεν έχω ακούσει ποτέ.

Ποια θα πρέπει να είναι η στάση των σημερινών γονιών απέναντι στα παραμύθια;

Είναι πολύ σημαντικό ο γονιός να αφηγείται παραμύθια. Υπάρχουν γονείς που έχουν το κέφι και τη δυνατότητα την καθημερινότητά τους ή την παιδική τους ηλικία και τις δικές τους εμπειρίες να τα κάνουν παραμύθι. Ένας πολύ σημαντικός χώρος είναι επίσης όταν έρχεται η ώρα που είτε ο γονιός διαβάζει στο παιδί, είτε το παιδί διαβάζει μόνο του. Είναι άνθρωποι που τους ταιριάζει πάρα πολύ η μοναχική ανάγνωση και άλλοι που αγαπούν την αφήγηση. Πρέπει κανείς να δίνει όλα τα ερεθίσματα και να αφήνει ανοιχτό το δρόμο. Για μένα έχει πολύ μεγάλη σημασία η επιλογή του βιβλίου.

Μιλήστε μας για την αλήθεια των παραμυθιών

Από τα παραμύθια καταλαβαίνεις ότι τα λέγανε άνθρωποι που έχουν μια παιδικότητα. Ενώ καταλαβαίνεις ότι μπορεί να είναι και πολύ σκληρά. Ο τρόπος που βλέπουνε ή που εκπλήσσονται από τη ζωή ή που στέκουν απέναντι στα γεγονότα, δεν είναι ο τρόπος που έχουμε σήμερα, που έχουμε γίνει πουριτανοί. Έχουμε καθαιρέσει το Θεό, δηλαδή έχουμε πάψει να είμαστε παιδιά γιατί δεν έχουμε πατέρα. Όταν οι άνθρωποι πίστευαν και πίστευαν πολύ, ειδικά μέχρι πρότινος στη δικιά μας πατρίδα, είχαν αυτή τη νοοτροπία ότι παρατηρούν τα πράγματα, τα ονομάζουν και δε φέρουν την ευθύνη. Ο Θεός μπορούσε να τους τιμωρήσει αλλά μπορούσε και να τους συγχωρέσει. Έχοντας πάρει τώρα εμείς την εξουσία στα χέρια μας, είμαστε πολύ πιο σκληροί. Δε συγχωρούμε τόσο εύκολα και βρισκόμαστε σε μια ανταγωνιστική και σε μια ενοχική σχέση απέναντι στη ζωή και στις πράξεις μας, γιατί νομίζουμε ότι όλα απορρέουν από εμάς. Δεν επιτρέπουμε στο εγώ μας να ζήσει, γιατί το κρίνουμε πριν πράξει. Έχουμε πιο έντονα το καλό ή το κακό. Με λίγα λόγια σήμερα δεν έχουμε ελευθερία, ενώ τότε οι άνθρωποι ήταν πολύ ελεύθεροι. Γι' αυτό στα παραμύθια αισθάνομαι λυτρωτικά και νομίζω πως θεατές και ακροατές μου, στέκονται σαν παιδιά, όπως τα παιδιά προσπαθούν να καταλάβουν τα πράγματα και έχουν αυτή τη λαχτάρα να ζήσουνε...

exodos ydra

newsletter

Η Επικαιρότητα της Ύδρας στo email σας