Ο Υδραίος σκηνοθέτης Παναγιώτης Ράππας τιμά με το έργο και τη δημιουργική του πορεία το νησί μας.
Με τη νέα του ταινία animation «Σταχομαζώχτρα», σε σενάριο και σκηνοθεσία του ίδιου, που έρχεται στις κινηματογραφικές αίθουσες στις 17 Δεκεμβρίου, μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη το ομώνυμο διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, αντλώντας έμπνευση και από την παλιά Ύδρα.
Πρόκειται για την πρώτη κινηματογραφική μεταφορά σε animation του κλασικού χριστουγεννιάτικου διηγήματος του μεγάλου Έλληνα συγγραφέα, που γράφτηκε το 1889.
Στη συνέντευξη που μας παραχώρησε, ακολουθεί μια ενδιαφέρουσα και αποκαλυπτική συζήτηση.
Αγαπητέ κύριε Ράππα, Τι σας ενέπνευσε να μεταφέρετε τη "Σταχομαζώχτρα του Παπαδιαμάντη στον κόσμο του animation;
Είναι δύσκολο να ορίσει κανείς ακριβώς, όλες τις παραμέτρους που οδηγούν τελικά στην δημιουργία μιας ταινίας. Όμως είναι σίγουρο ότι μια τυχαία συζήτηση με τη μητέρα μου στην Ύδρα, πολλά χρόνια πριν, στάθηκε η αφορμή να στρέψω την προσοχή και το ενδιαφέρον μου στον τρόπο ζωής των ανθρώπων των νησιών. Πώς δηλαδή, οι μικρές αυτές κοινωνίες, πάλευαν αδιάκοπα με τις δυσκολίες που τους επιφύλασσε η ζωή σε ένα μικρό νησί, συχνά άγονο, για να επιβιώσουν. Αυτή η αναζήτηση με οδήγησε ξανά στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, αφού αυτός πάλι μέσα από το συγγραφικό του έργο έχει καταγράψει με μοναδικό τρόπο τη ζωή στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Σκιάθο, τον 19ο αιώνα. Μια ζωή συγγενική αν όχι ίδια με εκείνη όλων των άλλων νησιών του Αιγαίου. Η «Σταχομαζώχτρα», και ο βαθιά ανθρώπινος κόσμος της, έγινε η γέφυρα που ένωσε αυτό το ενδιαφέρον με τα δικά μου βιώματα και τις μνήμες από τα παιδικά και εφηβικά μου χρόνια στην Ύδρα.
Ποιο μήνυμα της ιστορίας θεωρείτε πιο επίκαιρο σήμερα;
Ο Παπαδιαμάντης καταφέρνει, με εξαιρετική μαεστρία, να φωτίσει τις πιο λαμπερές και τις πιο σκοτεινές γωνιές της ανθρώπινης ψυχής, χωρίς να τις εξωραΐζει, παραμένοντας όμως πάντα βαθιά ανθρώπινος και με κατανόηση για «τους καημούς και τα πάθη των ανθρώπων». Το πιο σημαντικό μήνυμα της «Σταχομαζώχτρας» του, είναι νομίζω ότι παρ’ όλες τις δυσκολίες και τα χτυπήματα που δέχεται από τη ζωή η ηρωίδα του, στέκεται όρθια διαφυλάσσοντας την ανθρωπιά και την αξιοπρέπειά της. Και το καταφέρνει αντλώντας δύναμη και ελπίδα από τη βαθιά αγάπη της για τα δύο ορφανά εγγόνια της. Μια αγάπη που εκδηλώνεται όχι αφηρημένα ή γενικόλογα, αλλά μέσα από τον καθημερινό αγώνα που δίνει με αυταπάρνηση, για να τους εξασφαλίσει το μέλλον. Δηλαδή, τη ζωή. Μια Ελληνίδα Μάνα Κουράγιο για να θυμηθούμε τον Μπρεχτ με υψηλή αίσθηση της ευθύνης, γεμάτη ανθρωπιά και αγάπη.
Πώς επηρέασαν τη δημιουργία της ταινίας οι αναμνήσεις σας από τη μητέρα σας και οι αφηγήσεις της για την παλιά Ύδρα;
Σε μια εποχή όπου η «απαξίωση» που έφερε η «μεταμοντέρνα» προσέγγιση της ζωής, σε συνδυασμό με τον υπερτουρισμό, έχει μετατοπίσει τους αξιακούς μας κώδικες, δυσκολευόμαστε να κατανοήσουμε τον τρόπο ζωής και τις επιλογές των συμπατριωτών μας —όπως και όλων των νησιωτών— πριν από μερικές δεκαετίες. Ακόμη και όταν μεγάλωνα, στις δεκαετίες του ’60 και του ’70, η Ύδρα είχε διαφορετικό πρόσωπο και ρυθμό και διαφορετικές ήταν οι σιωπές της.
Ήταν, λοιπόν, φυσικό οι αφηγήσεις και οι αναμνήσεις της μητέρας μου, των συγγενών και των φίλων, μαζί με τις δικές μου εμπειρίες, να γίνουν τα νήματα με τα οποία υφάνθηκε τελικά η ταινία
.
Οι γυναίκες της παλιάς Ύδρας κρατούσαν μόνες τους τις οικογένειές τους όσο οι άντρες ταξίδευαν. Πιστεύετε ότι η προσφορά τους έχει αναγνωριστεί όσο τους αξίζει;
Οι γυναίκες στα νησιά ήταν το κέντρο της οικογένειας κι είναι πολύ δύσκολο να μετρηθεί σε όλο του το εύρος ο ρόλος που έπαιξαν στη διατήρηση της ζωής στα νησιά. Θα μπορούσε κανείς να γεμίσει ολόκληρους τόμους προσπαθώντας να καταγράψει την προσφορά τους. Έχω υπολογίσει ότι με τον Πατέρα μου μαζί «ξέμπαρκο», πριν φύγω από την κηδεμονία της οικογένειας, ζήσαμε ίσως λιγότερο από δύο χρόνια. Οι ανάγκες μιας πολυμελούς οικογένειας ήταν τέτοιες, που ταξίδευε με πολύ μικρά διαλείμματα σχεδόν συνεχώς. Η μητέρα μου ήταν αυτόματα η κεφαλή της οικογένειας. Και η δική μου οικογένεια δεν ήταν σε καμία περίπτωση η εξαίρεση. Έχω αφιερώσει την ταινία στις γυναίκες των νησιών, ως το ελάχιστο που θα μπορούσα να κάνω για να εκφράσω τον απεριόριστο θαυμασμό μου γι’ αυτή την γεμάτη αυταπάρνηση στάση τους, από την οποία έχω κι εγώ ευεργετηθεί. Όχι, ο ρόλος τους δεν έχει αναγνωριστεί επαρκώς· ίσως να είναι δύσκολο να αποτιμηθεί πλήρως, αλλά ποτέ δεν είναι αργά να σταθούμε και να αναλογιστούμε πόσα πολλά τους χρωστάμε.
Πέρασαν εικόνες και βιώματα από το νησί μας στην ταινία; Υπάρχει κάποιο στοιχείο που συνδέεται ιδιαίτερα με τις προσωπικές σας μνήμες;
Οι δυσκολίες που προέκυψαν από τη μεταφορά ενός λογοτεχνικού κειμένου, αρχικά σε σενάριο και στη συνέχεια σε ταινία, ξεπεράστηκαν αντλώντας από τη δεξαμενή της μνήμης. Προσπάθησα να δημιουργήσω ένα περιβάλλον που να λειτουργεί ως ένα «αρχέτυπο» αιγαιοπελαγίτικου νησιού, έναν τόπο οικείο σε κάθε νησιώτη, χτισμένο όμως και πάνω στα δικά μου βιώματα και τις προσωπικές μου εικόνες. Τρεις Υδραίες, άλλωστε —η Μεταξία Παρίσση, η Αγγελική Πετροπετσιώτη και η Ματίνα Ντούσκου— έδωσαν τις φωνές τους σε χαρακτήρες της ταινίας. Οι συμπατριώτες που θα πάνε να τη δουν θα έχουν, λοιπόν, πολλά γνώριμα ίχνη να ανακαλύψουν.
Πώς βλέπετε τη σημερινή Ύδρα σε σχέση με το νησί των παιδικών σας χρόνων; Τι έχει αλλάξει περισσότερο;
Είναι μια άλλη Ύδρα. Το γνωρίζουμε όλοι όσοι προλάβαμε την προηγούμενη, με τον διαφορετικό της ρυθμό και τη δική της ανάσα. Δεν μπορώ να υποστηρίξω ότι κάθε αλλαγή είναι κακή· υπάρχουν ασφαλώς και πολλά θετικά. Ωστόσο, η αγωνία για το μέλλον και για το πού μας οδηγεί αυτός ο δρόμος είναι πια έκδηλη σε όλους μας.
Η αλληλεγγύη αποτελεί βασικό στοιχείο της ιστορίας. Πιστεύετε ότι εξακολουθεί να χαρακτηρίζει τη ζωή στις μικρές νησιωτικές κοινωνίες;
Είναι δύσκολο να απαντήσει κανείς σε αυτό το ερώτημα μονολεκτικά ή με μια φράση μόνο. Οι πρόσφατες εμπειρίες της οικονομικής κρίσης και της πανδημίας έδειξαν ότι η αλληλεγγύη εξακολουθεί να φωλιάζει στα αντανακλαστικά μας. Ο γρήγορος τρόπος ζωής, όμως, και ο αγώνας για επιβίωση, με τον τουρισμό να αποτελεί πια την μόνη σχεδόν επαγγελματική απασχόληση των νησιωτών, τους έχουν στερήσει ένα πολύτιμο αγαθό: τον χρόνο. Και οι ανθρώπινες σχέσεις, για να ριζώσουν και να ανθίσουν, χρειάζονται χρόνο — και μάλιστα κοινό χρόνο. Έτσι οι άνθρωποι στα νησιά ζουν μεν μαζί αλλά και όλο περισσότερο χώρια. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δίνουν την ψευδαίσθηση μιας λύσης αλλά στην ουσία επιτείνουν το πρόβλημα. Και όταν μιλάμε για πολιτισμό, μιλάμε κυρίως για όλα αυτά που δημιουργούν οι άνθρωποι μαζί, στον κοινό τους χρόνο.
Οι επιλογές που έκαναν οι πρόγονοί μας σαν κοινωνία, αντιδρώντας στις δυσκολίες που κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν στην καθημερινότητά τους, οι τρόποι που γιόρτασαν μαζί στις χαρές και πένθησαν στις λύπες τους, οι τρόποι που επέλεξαν να στεγάσουν τις ζωές τους σε αρμονία και με σεβασμό στο περιβάλλον, ο πολιτισμός με λίγα λόγια που δημιούργησαν, είναι τελικά το «προϊόν» που έρχονται να απολαύσουν κάθε χρόνο εκατομμύρια τουρίστες. Όλα όσα άφησαν πίσω τους στην αρχιτεκτονική και στις τέχνες, μας έχουν λοιπόν πολλαπλά ευεργετήσει. Το ερώτημα που καλούμαστε να απαντήσουμε όμως είναι, τι πολιτισμό κτίζουμε σήμερα και τι θα αφήσουμε εμείς πίσω μας για τις γενιές που θα έρθουν στο μέλλον. Αυτό είναι ένα ερώτημα που θέτει έμμεσα και η ταινία.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2026
