Η διατήρηση του αναλλοίωτου αρχιτεκτονικού χαρακτήρα της Ύδρας αποτελεί υποχρέωση όλων μας.

Απαντώντας σε καίρια ερωτήματα της «Φωνής της Ύδρας», η Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων, κ. Άννα-Βασιλική Καραπαναγιώτη, περιγράφει το αυστηρό πλαίσιο προστασίας του νησιού.

Ποια είναι τα βασικά στάδια και τα προβλεπόμενα χρονικά όρια για την έκδοση οικοδομικής άδειας στην Ύδρα;

Αγαπητή κυρία Χριστοδούλου, απαραίτητη προϋπόθεση για την έγκριση οικοδομικής άδειας (συμπεριλαμβανομένων της έγκρισης εργασιών δόμησης μικρής κλίμακας, της αναθεώρησης οικοδομικής άδειας, της άδειας νομιμοποίησης) είναι η έγκριση του τεχνικού έργου από πλευράς αρμοδιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού. Τα στάδια που ακολουθούν την υποβολή του σχετικού αιτήματος είναι ο έλεγχος πληρότητας του φακέλου της μελέτης του έργου και η αξιολόγησή της μελέτης. Η έγκριση εκδίδεται κατόπιν γνωμοδότησης των κατά περίπτωση αρμόδιων Συμβουλίων. Τα χρονικά όρια έκδοσης της έγκρισης ποικίλουν ανάλογα με το είδος του έργου και την ωριμότητα της υποβληθείσας μελέτης.

Με ποια κριτήρια η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων εγκρίνει μελέτες, ώστε να διασφαλίζεται ο ιδιαίτερος χαρακτήρας του νησιού;

Κριτήριο για την έγκριση του τεχνικού έργου είναι να μην επιφέρει αυτό με άμεσο ή έμμεσο τρόπο καταστροφή, βλάβη, ρύπανση ή αλλοίωση της μορφής του μνημειακού οικισμού. Στόχος, λοιπόν, είναι να διασφαλισθεί ότι η αποκατάσταση ή η ανακατασκευή κτηρίου δεν επιφέρει αφενός μεν βλάβη ή αλλοίωση στον μνημειακό οικισμό, αφετέρου δε αυτή θα οδηγήσει στην ανάκτηση της αυθεντικότητας του εν λόγω κτηρίου. Η έννοια της αυθεντικότητας εμπεριέχει την τυπολογία, τη μορφολογία, καθώς και τα υλικά και τον τρόπο δόμησης του κτηρίου.

Πόσες ενεργές άδειες βρίσκονται σήμερα σε ισχύ και με ποια συχνότητα διενεργούνται έλεγχοι, καθώς και από ποιους φορείς;

Οι αρμόδιοι αρχαιολόγοι της Υπηρεσίας μας πραγματοποιούν συχνά αυτοψίες κατά τη διάρκεια και μετά την ολοκλήρωση των εργασιών της αποκάλυψης των ερειπίων. Μετά την έκδοση των Αποφάσεων διενεργούνται αυτοψίες από κλιμάκιο τακτικού προσωπικού της Εφορείας (αρχαιολόγοι και αρχιτέκτονας) για έλεγχο της προόδου του τεχνικού έργου και εφαρμογές των όρων της Απόφασης του Υπουργείου Πολιτισμού.

[Σ.τ.Σ.]: Η υπηρεσία στην απάντησή της επέλεξε να μην αναφέρει τον συγκεκριμένο αριθμό των ενεργών οικοδομικών αδειών που ισχύουν σήμερα στην Ύδρα, περιορίζοντας την αναφορά της μόνο στον τρόπο ελέγχου τους.

Ποια υπηρεσία ή ποιοι αρμόδιοι υπάλληλοι διενεργούν τις αυτοψίες στα διάφορα στάδια των έργων στην Ύδρα και με ποια διαδικασία ορίζονται;

Αρμόδιο για την μελέτη και αξιολόγηση των εν λόγω τεχνικών έργων είναι το Τμήμα Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων και Μουσείων και το Τμήμα Αρχαιολογικών Έργων και Μελετών της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων. Οι αυτοψίες του κλιμακίου εγκρίνονται από τον Προϊστάμενο της Εφορείας και διενεργούνται αφού έχει εκδοθεί σχετικό έγγραφο, που δημοσιεύεται στη Διαύγεια, με τίτλο "Εντολή Μετακίνησης εκτός έδρας". Διενεργούνται αυτοψίες από κλιμάκιο τακτικού προσωπικού της Εφορείας (αρχαιολόγοι και αρχιτέκτονας).

Ποια είναι η διαδικασία αυτοψίας κατά το στάδιο της εκσκαφής και αποχωμάτωσης για τη διαπίστωση ύπαρξης ή μη προϋπαρχουσών θεμελιώσεων, ποιος τη διενεργεί και με ποιον τρόπο διασφαλίζεται η νομιμότητα των εργασιών, υπό την εποπτεία της αρμόδιας Εφορείας Αρχαιοτήτων;

Στην περίπτωση που μέρος ή και ολόκληρο το κτήριο έχει καλυφθεί από νεότερες επιχώσεις πραγματοποιείται η αποκάλυψή του με ανασκαφική μέθοδο, σύμφωνα με τα όσα ορίζει το άρθρο 37 του Ν. 4858/2021 για τις σωστικές ανασκαφές. Η καθημερινή εποπτεία των εργασιών αποκάλυψης από πλευράς της Υπηρεσίας μας γίνεται από προσωπικό που υποδεικνύεται από τον κύριο του έργου και προσλαμβάνεται από αυτόν με τη σύμφωνη γνώμη της Υπηρεσίας μας. Το προσωπικό θα πρέπει να διαθέτει εμπειρία σε αντίστοιχα έργα και υποχρεούται να ακολουθεί τις οδηγίες των αρχαιολόγων του αρμόδιου τμήματος της Υπηρεσία μας. Η καθημερινή εποπτεία των εργασιών στο πεδίο περιλαμβάνει την υποχρέωση φωτογραφικής αποτύπωσης και σύνταξης αναφορών περιγραφής των εργασιών. Οι αρμόδιοι αρχαιολόγοι της Υπηρεσίας μας πραγματοποιούν συχνά αυτοψίες κατά τη διάρκεια και μετά την ολοκλήρωση των εργασιών.

Με ποια τεκμήρια (ιστορικά στοιχεία, παλαιές άδειες, τοπογραφικά διαγράμματα, αυτοψίες) πιστοποιείται η ύπαρξη προϋπάρχουσας θεμελίωσης και ποια υπηρεσία έχει την τελική αρμοδιότητα επιβεβαίωσης;

Πρόσφορα μέσα που χρησιμοποιούνται για την τεκμηρίωση της μορφής του κτηρίου είναι η πλήρης αποκάλυψη του κτηρίου, η λεπτομερής αποτύπωσή του, η αναζήτηση φωτογραφικών τεκμηρίων σε ιστορικά αρχεία ή σε αρχεία ιδιωτών, η αναζήτηση σχετικών συμβολαιογραφικών πράξεων και οι αεροφωτογραφίες. Παράλληλα θα πρέπει να αναζητηθεί πρόσθετη τεκμηρίωση της κατοικίας από αρχειακό υλικό (συμβόλαια του 20ου και του 19ου αι. φωτογραφίες από ιδιωτικό ή άλλο αρχείο). Ο φάκελος της τεκμηρίωσης του προϋπάρχοντος κτίσματος (σχέδια, φωτογραφίες, συμβόλαια, παλαιές φωτογραφίες) και η πρόταση που θα εκπονηθεί, θα υποβληθούν στην Υπηρεσία μας για περαιτέρω ενέργειες. (Τελική αρμοδιότητα επιβεβαίωσης και έκδοσης απόφασης έχει η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων ή το Υπουργείο Πολιτισμού κατόπιν γνωμοδοτήσεων των αρμόδιων Συμβουλίων).

Μετά την ολοκλήρωση της εκσκαφής και των σχετικών αυτοψιών, ποιοι μηχανισμοί ελέγχου εφαρμόζονται για τη διασφάλιση της διαφάνειας των οικονομικών συναλλαγών που συνδέονται με τη διαδικασία και ποιοι φορείς είναι αρμόδιοι για τον σχετικό έλεγχο;

Η δαπάνη για τις απαιτούμενες εργασίες στο πλαίσιο της αποκάλυψης των ερειπίων βαρύνει στο σύνολό της τον κύριο του έργου, σύμφωνα με το άρθρο 37 του Ν. 4858/2021. Απαραίτητη προϋπόθεση για την έναρξη των εργασιών είναι: Α) η υποβολή Αίτησης-Υπεύθυνης Δήλωσης του κυρίου του έργου περί ανάληψης της χρηματοδότησης των εργασιών της αποκάλυψης των ερειπίων στο εν θέματι οικόπεδο. Η Υπηρεσία μας δεν εμπλέκεται στα θέματα αμοιβής του προσωπικού.

[Σ.τ.Σ.]: Στο καίριο ερώτημα για τη διαφάνεια των οικονομικών συναλλαγών, η Εφορεία Αρχαιοτήτων νίπτει τας χείρας της, δηλώνοντας ρητά πως "δεν εμπλέκεται στα θέματα αμοιβής του προσωπικού" και μετακυλίοντας την ευθύνη σε άλλους ελεγκτικούς φορείς του κράτους.

Ποιος είναι ο ρόλος του Υπουργείου Πολιτισμού στην τελική εποπτεία και έγκριση των σχετικών αποφάσεων;

Η έγκριση χορηγείται από τον Προϊστάμενο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων κατόπιν γνωμοδότησης του Τοπικού Συμβουλίου Μνημείων Αττικής ή με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού κατόπιν γνωμοδότησης του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου σε περίπτωση που το έργο αφορά επέμβαση μείζονος σημασίας σε μνημείο ή στον οικισμό (Ν. 4858/2021, άρθρα 49, 50…). Στην περίπτωση που αρμόδιο να γνωμοδοτήσει είναι το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, τα αιτήματα διαβιβάζονται προς τις αρμόδιες διευθύνσεις (Δ/νση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων και Δ/νση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων) της Κεντρικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Πολιτισμού.

Από την έκδοση της Εφημερίδας "η φωνή της Ύδρας" | ΤΕΥΧΟΣ 481, ΙΟΥΝΙΟΣ 2026