Στον Δήμο Ύδρας εκπονείται Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΤΠΣ), το οποίο, εφόσον θεσμοθετηθεί, θα καθορίσει την πορεία του νησιού για τις επόμενες δεκαετίες. Εξίσου σημαντική για το μέλλον του νησιού μας, αλλά και ολόκληρης της χώρας, είναι η αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό. Πρόκειται για δύο διαφορετικά αλλά άρρηκτα συνδεδεμένα εργαλεία σχεδιασμού. Το πρώτο αφορά τη συνολική οργάνωση του χώρου και της ανάπτυξης του νησιού, ενώ το δεύτερο καθορίζει τις βασικές κατευθύνσεις της τουριστικής ανάπτυξης σε εθνικό επίπεδο. Για τις δύο αυτές διαδικασίες, ως Δημοτική Αρχή έχουμε υποβάλει τις παρατηρήσεις μας, τονίζοντας ότι οι δύο αυτοί σχεδιασμοί θα πρέπει να κινούνται στην ίδια κατεύθυνση και να λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες της Ύδρας. Οι παρατηρήσεις μας θα εκτεθούν σε αδρές γραμμές κατωτέρω.
Στο πλαίσιο της εκπόνησης του ΤΠΣ, το πρώτο σταδίου της διαδικασίας καταγράφει ως σημαντικότερα προβλήματα του νησιού τη μείωση του μόνιμου πληθυσμού, την απομάκρυνση των νέων, την υπερβολική εξάρτηση από τον τουρισμό, την εγκατάλειψη της πρωτογενούς παραγωγής, τη δυσκολία εξεύρεσης κατοικίας για μόνιμους κατοίκους και εργαζομένους, τις ελλείψεις σε υποδομές, αλλά και το ασαφές πολεοδομικό καθεστώς που δημιουργεί ανασφάλεια δικαίου.
Τα συμπεράσματα αυτά επιβεβαιώθηκαν και από τη διαδικασία συγκέντρωσης παρατηρήσεων και σχολίων πολιτών και φορέων, που πραγματοποιήθηκε την άνοιξη του 2024. Από τις παρεμβάσεις που κατατέθηκαν αναδείχθηκαν ως κυρίαρχα ζητήματα η σαφής οριοθέτηση των οικισμών, τα προβλήματα που σχετίζονται με τις δασικές διεκδικήσεις εντός οικισμού, η οικοδομησιμότητα των ακινήτων και η ανάγκη δημιουργίας βασικών υποδομών.
Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε και η συμμετοχή πολιτών, επαγγελματιών και φορέων κατά τη δημοσιοποίηση των εναλλακτικών σεναρίων χωρικής ανάπτυξης του πρώτου σταδίου της μελέτης. Χάρη στις ενέργειες του Δήμου Ύδρας, η συμμετοχή υπήρξε μεγάλη για τα δεδομένα του νησιού μας, γεγονός που ανέδειξε το έντονο ενδιαφέρον της τοπικής κοινωνίας. Για όσους επιθυμούν να ενημερωθούν, όλα τα σχόλια παραμένουν αναρτημένα δημόσια στην ιστοσελίδα: https://polsxedia.ypen.gov.gr/tps_details/%CE%921_13
Αξίζει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι από τις συγκεκριμένες διαδικασίες απουσίαζε η δημοτική παράταξη της μειοψηφίας, η οποία δεν συμμετείχε ενεργά ούτε κατέθεσε κάποια πρόταση ή παρατήρηση για ζητήματα που απασχολούν το νησί. Κατά την άποψή μου, η συμμετοχή σε τόσο κρίσιμες διαδικασίες αποτελεί υποχρέωση όλων, καθώς ο σχεδιασμός του μέλλοντος της Ύδρας απαιτεί υπευθυνότητα, διάλογο και ουσιαστική συμβολή.
Κατά τη συγκέντρωση στοιχείων για την εκπόνηση της μελέτης του ΤΠΣ απέστειλαν στοιχεία και δημόσιες υπηρεσίες, μεταξύ των οποίων οι αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού. Άλλωστε, το Υπουργείο Πολιτισμού, μαζί με το Υπουργείο Περιβάλλοντος, θα συνυπογράψουν το τελικό σχέδιο του Προεδρικού Διατάγματος έγκρισης του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου του Δήμου Ύδρας, το οποίο θα υποβληθεί προς επεξεργασία στο Συμβούλιο της Επικρατείας.
Από τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν προκύπτει ότι επικρατέστερο είναι το πρώτο σενάριο του ΤΠΣ, το οποίο προβλέπει ολοκληρωμένη παρέμβαση σε όλους τους τομείς που παρουσιάζουν αδυναμίες, με στόχο να ανατραπούν οι αρνητικές τάσεις που εντοπίστηκαν και απειλούν τη βιωσιμότητα της Ύδρας.
Σύμφωνα με τις θέσεις που έχουμε καταθέσει ως Δημοτική Αρχή, η βιώσιμη ανάπτυξη της Ύδρας προϋποθέτει την ενίσχυση της μόνιμης κατοικίας, την αναβίωση των παραδοσιακών επαγγελμάτων, τη στήριξη της πρωτογενούς παραγωγής, τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και την εφαρμογή πολιτικών που θα επιτρέψουν στους νέους να παραμείνουν ή να επιστρέψουν στο νησί. Η διατήρηση ενός ζωντανού κοινωνικού ιστού αποτελεί προϋπόθεση για κάθε βιώσιμο αναπτυξιακό μοντέλο.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει ο Δήμος στην προστασία του ιστορικού οικισμού. Η Ύδρα αποτελεί μοναδικό αρχιτεκτονικό σύνολο διεθνούς σημασίας και η προστασία της αποτελεί το μεγαλύτερο συγκριτικό της πλεονέκτημα. Στις θέσεις που έχουν σταλεί προς τους αρμόδιους φορείς τονίζεται ότι η προστασία αυτή πρέπει να συνοδεύεται από ένα σαφές και λειτουργικό θεσμικό πλαίσιο, με αντικειμενικούς όρους δόμησης, ξεκάθαρες χρήσεις γης και οριστική οριοθέτηση των οικισμών, ώστε να εξασφαλίζονται η ασφάλεια δικαίου και η ίση μεταχείριση όλων των πολιτών.
Όσον αφορά την αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό, το σχέδιο αυτό κατατάσσει την Ύδρα στις αναπτυσσόμενες τουριστικά περιοχές. Ωστόσο, όπως επισημάναμε με τις παρατηρήσεις που υπέβαλε ο Δήμος, η κατηγοριοποίηση αυτή δεν φαίνεται να λαμβάνει επαρκώς υπόψη τα πραγματικά δεδομένα που καταγράφονται στο ΤΠΣ. Η Ύδρα αντιμετωπίζει ήδη έντονες πιέσεις: έλλειψη κατοικίας για τους μόνιμους κατοίκους, εποχικότητα, εξάρτηση από τον τουρισμό και περιορισμένο κτηριακό απόθεμα. Για τον λόγο αυτό, τονίσαμε ότι οποιαδήποτε πολιτική ενίσχυσης της τουριστικής ανάπτυξης δεν μπορεί να εφαρμόζεται εις βάρος της κατοικίας και της κοινωνικής συνοχής.
Θετικά αξιολογούνται από τον Δήμο οι προβλέψεις του νέου χωροταξικού για την αναβάθμιση των υφιστάμενων τουριστικών καταλυμάτων, την ανάπτυξη ειδικών μορφών τουρισμού, την ενίσχυση του πολιτιστικού τουρισμού, την ανάδειξη των αρχαιολογικών χώρων, την υποστήριξη της παραδοσιακής βιοτεχνίας και της παραγωγής τοπικών προϊόντων, καθώς και η δυνατότητα ρύθμισης της βραχυχρόνιας μίσθωσης ανάλογα με τις ανάγκες κάθε περιοχής. Πρόκειται για κατευθύνσεις που μπορούν να στηρίξουν ένα πιο ποιοτικό και ισορροπημένο μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης.
Αντίθετα, προβληματισμό προκαλεί η δυνατότητα παροχής κινήτρων για τη μετατροπή παραδοσιακών και διατηρητέων κτηρίων σε τουριστικές μονάδες. Στην περίπτωση της Ύδρας, όπου σχεδόν ολόκληρος ο ιστορικός οικισμός αποτελεί προστατευόμενο κτηριακό απόθεμα, μια τέτοια πολιτική θα μπορούσε να επιταχύνει την εξαφάνιση της μόνιμης κατοικίας και να ενισχύσει ακόμη περισσότερο τη μονοκαλλιέργεια του τουρισμού. Για τον λόγο αυτό, προτείναμε να προβλεφθούν αντίστοιχα κίνητρα για την αποκατάσταση παραδοσιακών κατοικιών με σκοπό τη χρήση τους ως κύρια κατοικία, ιδιαίτερα από νέους και μόνιμους κατοίκους. Η παρουσία μιας ζωντανής τοπικής κοινωνίας αποτελεί βασικό στοιχείο της αυθεντικότητας που αναζητούν οι επισκέπτες της Ύδρας.
Επιπλέον, στις θέσεις που έχουν αποσταλεί προς τους αρμόδιους φορείς επισημαίνεται ότι πολλές γενικές κατευθύνσεις του νέου χωροταξικού για τον τουρισμό δεν μπορούν να εφαρμοστούν αυτούσιες στην Ύδρα. Η απουσία οδικού δικτύου, η απαγόρευση κυκλοφορίας τροχοφόρων, η ιδιαίτερη μορφολογία του νησιού και το πολλαπλό καθεστώς προστασίας απαιτούν ειδικές προβλέψεις και όχι οριζόντιες ρυθμίσεις που σχεδιάστηκαν για εντελώς διαφορετικούς προορισμούς.
Το ίδιο ισχύει και για τον τουρισμό κρουαζιέρας, για τον οποίο οι σχετικές κατευθύνσεις θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές δυνατότητες του ιστορικού λιμένα της Ύδρας. Θετικά αξιολογούμε την πρόβλεψη εκπόνησης Σχεδίων Διαχείρισης Τουριστικών Προορισμών, ώστε να αποφεύγεται η υπερφόρτωση του προορισμού και να διασφαλίζεται τόσο η ποιότητα της εμπειρίας των επισκεπτών, όσο και η εύρυθμη λειτουργία της πόλης και της καθημερινότητας των κατοίκων.
Συνολικά, έχουμε διατυπώσει προς τους αρμόδιους φορείς την άποψη ότι το νησί χρειάζεται ποιοτικό και όχι μαζικό τουρισμό, χρειάζεται περισσότερους μόνιμους κατοίκους, αναβίωση της τοπικής παραγωγής, ενίσχυση των παραδοσιακών επαγγελμάτων και στήριξη της πολιτιστικής δημιουργίας.
Το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο και το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό αποτελούν μια μοναδική ευκαιρία να τεθούν οι βάσεις για ένα νέο αναπτυξιακό πρότυπο βιώσιμης ανάπτυξης. Ένα πρότυπο που θα προστατεύει το ιδιαίτερο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον της Ύδρας, θα διατηρεί ζωντανή την τοπική κοινωνία και θα ενισχύει τον τουρισμό υψηλής ποιότητας, συμβατό με την ιστορία, την κλίμακα και την ταυτότητα του νησιού. Αυτός είναι ο δρόμος που μπορεί να διασφαλίσει ότι η Ύδρα θα παραμείνει όχι μόνο ένας διεθνώς αναγνωρισμένος προορισμός, αλλά πρωτίστως ένας ζωντανός τόπος κατοικίας, δημιουργίας και πολιτισμού για τις επόμενες γενιές.
Το επόμενο διάστημα θα φανεί σε ποιον βαθμό οι προτάσεις και οι παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν από πολίτες, φορείς και τον Δήμο αξιοποιήθηκαν από τους μελετητές κατά τη διαμόρφωση του τελικού σχεδιασμού. Η μελέτη του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου και η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που τη συνοδεύει έχουν ήδη παραδοθεί από τους μελετητές στην Αναθέτουσα Αρχή, δηλαδή το Υπουργείο Περιβάλλοντος, και αναμένεται να τεθούν σύντομα σε δημόσια διαβούλευση.
Η διαδικασία αυτή θα αποτελέσει ακόμη μία σημαντική ευκαιρία για τους πολίτες και τους φορείς της Ύδρας να διατυπώσουν τις απόψεις, τις παρατηρήσεις και τους προβληματισμούς τους, ώστε αυτά τα στοιχεία να συνεκτιμηθούν πριν από την οριστικοποίηση της μελέτης και την έκδοση του σχετικού Προεδρικού Διατάγματος.
Μετά τιμής,
Γεωργία Μαραγκού, Αντιδήμαρχος Ύδρας
φωτό εξωφύλλου: Σχέδιο που περιλαμβανόταν στη δημοσιοποίηση των εναλλακτικών σεναρίων
